Erfbelasting: de stilste roof
We leven in een samenleving die hard inzet op fiscale rechtvaardigheid, herverdeling en solidariteit. Maar wat als één van de meest ingrijpende belastingen, namelijk de erfbelasting, precies die principes ondermijnt? In deze blog duiken we in de erfbelasting zoals ze vandaag bestaat: juridisch, economisch en moreel.
Wat is een erfenis écht?
Een erfenis is geen gelukstreffer. Het is het resultaat van inzet, zorg, spaarzin en vooruitzicht. Een huis dat generaties lang in de familie blijft. Spaargeld opgebouwd uit netto-inkomen. Aandelen gekocht na belast loon.
Toch beschouwt de staat het overlijden van een burger als hét moment om opnieuw te innen. Niet omdat er nieuwe waarde gecreëerd wordt, maar omdat het vermogen van eigenaar verandert. En dus volgt er opnieuw een heffing.
Belast, herbelast, afgeroomd
Erfbelasting is geen eerste aanslag, maar een extra belasting bovenop wat al jaren belast werd. Een woning is al bij aankoop, jaarlijks en soms bij verkoop belast. Spaargeld is het gevolg van al belaste arbeid. Beleggingen dragen hun eigen fiscale lasten.
En dan komt, op het moment van overlijden, een nieuwe aanslag: tot 27% in rechte lijn en tot 55% voor derden. De ironie? Dit gebeurt op een moment dat de betrokkene zelf niets meer kan zeggen, en de erfgenamen emotioneel én administratief onder druk staan.
Waarom deze belasting zo scheef aanvoelt
De officiële uitleg klinkt nobel: erfbelasting zou de ongelijkheid bestrijden en gelijke kansen bevorderen. Maar de praktijk toont iets anders.
De echte grote vermogens ontwijken de heffing via holdings, trusts en slimme internationale structuren. De modale gezinnen, met een huis, wat spaargeld en een familiale onderneming, hebben die opties niet. Zij worden het hardst geraakt omdat ze zichtbaar, bereikbaar en vaak té eerlijk zijn om zich te beschermen.
Waarom deze belasting zo scheef aanvoelt
De officiële uitleg klinkt nobel: erfbelasting zou de ongelijkheid bestrijden en gelijke kansen bevorderen. Maar de praktijk toont iets anders.
De echte grote vermogens ontwijken de heffing via holdings, trusts en slimme internationale structuren. De modale gezinnen, met een huis, wat spaargeld en een familiale onderneming, hebben die opties niet. Zij worden het hardst geraakt omdat ze zichtbaar, bereikbaar en vaak té eerlijk zijn om zich te beschermen.
Economisch nefast
Naast de morele kant is erfbelasting ook economisch inefficiënt. Geld dat families anders zouden investeren in renovaties, ondernemerschap of onderwijs, verdwijnt naar de algemene staatskas.
Kapitaal dat circuleert in de samenleving genereert btw, accijnzen, roerende voorheffing, en stimuleert consumptie en tewerkstelling. Dat effect is op lange termijn waardevoller dan de eenmalige erfbelasting.
De ethische vraag die niemand stelt
Als iemand zijn hele leven correct belasting heeft betaald, wat rechtvaardigt dan dat zijn nalatenschap nóg eens belast wordt? Een erfenis is geen prestatie van de staat. Er is geen levering, geen dienst, geen toegevoegde waarde. Enkel het overlijden. En precies dat moment gebruikt de overheid als fiscale hefboom.
Dat is geen rechtvaardigheid. Dat is eenzijdige afroming op een moment zonder weerwoord.
Hoe het wél kan
Een eerlijke samenleving straft geen verantwoordelijkheid. Ze beloont het. Er zijn alternatieven die meer recht doen aan wie spaarde, zorgde en vooruitkeek:
- Verlaag erfbelasting drastisch in de rechte lijn
- Voer vrijstellingen in voor gezinswoningen en familiebedrijven
- Pak grootschalige ontwijking bovenaan écht aan
- Herbekijk overheidsuitgaven in plaats van telkens terug te grijpen naar burgerkapitaal
Erfbelasting zoals ze vandaag bestaat is niet alleen moreel twijfelachtig, maar ook economisch ondoordacht. Ze treft vooral de middenklasse, straft familiale zorg en ontmoedigt spaarzin. Wie verantwoordelijkheid neemt voor de volgende generatie hoort geen fiscale straf te krijgen, maar een samenleving die dat ondersteunt. Laat het geld waar het thuishoort: bij de mensen.
